13.3.12

Θέλει αρετή (και τόλμη) η δημοκρατία

Τα τελευταία χρόνια δεν παρακολουθώ τα δελτία ειδήσεων, και κυρίως αυτά της τηλεόρασης. Λες και έχουν βαλθεί να μας πείσουν ότι είμαστε ανόητοι, δίχως κρίση, χωρίς λογική, μας πλασσάρουν καθημερινά την τρομοκρατία της καταστροφολογίας εξυπηρετώντας ουσιαστικά την κυρίαρχη κατά τον Μεσαίωνα πρακτική της κυριαρχίας επί των μαζών μέσα από την καλλιέργεια και διαχείριση του φόβου.
Αρνούμενος να υποτιμήσω τόσο πολύ τη νοημοσύνη και την αξιοπρέπειά μου, προτιμώ να ενημερώνομαι από περισσότερο αξιόπιστες - κατά την κρίση μου- πηγές, αλλά και να διαβάζω πράγματα ενδιαφέροντα, παλιά και καινούρια. Σε μια τέτοια περιπλάνηση στάθηκα για ακόμα μια φορά στον  Μοντεσκιέ (1689-1755). Το πλέον γνωστό έργο του με τίτλο «Το Πνεύμα των Νόμων», αποτέλεσε καινοτομία για την εποχή του, αλλά και την βάση της φιλοσοφίας του φιλελευθερισμού. Ωστόσο, φαίνεται ότι ο σύγχρονος νεοφιλελευθερισμός απέχει παρασάγκας από αυτό που έθεσε ως βάση η λογική του διάσημου Γάλλου φιλοσόφου: αντί να εφαρμόζει τις αρχές, μάλλον επαληθεύει τον συγγραφέα, ο οποίος δεν δίστασε να περιγράψει το μέλλον μιας άναρχης δημοκρατίας.


«Οι πολιτικοί της αρχαίας Ελλάδας, που ζούσαν στο δημοκρατικό πολίτευμα, αναγνώριζαν την αρετή* σαν τη μοναδική δύναμη η οποία μπορούσε να το υποστηρίξει. Οι σημερινοί πολιτικοί δε μιλάνε για τίποτε άλλο παρά για τα εργοστάσια, το εμπόριο, την οικονομία, τον πλούτο κι επίσης για την πολυτέλεια.
Όταν τούτη η αρετή πάψει να υπάρχει, τότε η φιλοδοξία εισέρχεται στις καρδιές εκείνων που μπορούν να αποκτήσουν την εξουσία, και η πλεονεξία καταλαμβάνει τους πάντες. Οι επιθυμίες αλλάζουν και τους σκοπούς: εκείνο που αγαπούσαν δεν το αγαπάνε πια· ήταν ελεύθεροι με τους νόμους, τώρα θέλουν να είναι ελεύθεροι ενάντια στους νόμους· ο κάθε πολίτης μοιάζει με σκλάβο που δραπέτευσε από το σπίτι του αφέντη του· εκείνο που ήταν μέγιστο, το αποκαλούν ακαμψία· αυτό που αποτελούσε κανόνα το ονομάζουν βάσανο· εκείνο που ήταν μέριμνα το θεωρούν απειλή. 
Και είναι η πλεονεξία αυτή που οδηγεί στη λιτότητα, και όχι η επιθυμία των αγαθών. Τα αγαθά των πολιτών στο παρελθόν αποτελούσαν τον δημόσιο θησαυρό: όμως ο δημόσιος θησαυρός γίνεται πλέον κληρονομιά των εκλεκτών. Η δημοκρατία καταλήγει κουφάρι: και η δύναμη είναι πλέον το θέλημα των ολίγων και η απείθεια όλων.»

Montesquieu, De l'Esprit des Lois, L.III, ch. III 
(απόδοση από τα Γαλλικά)

___________
* ...αυτό που ονομάζω αρετή στη δημοκρατία, είναι η αγάπη για την πατρίδα, δηλαδή αγάπη για την ισότητα. Δεν αποτελεί δηλαδή μια αρετή ηθική, ούτε χριστιανική: είναι η πολιτική αρετή, η οποία αποτελεί το ελατήριο που κινεί τη δημοκρατία, όπως η τιμή είναι το ελατήριο που κινεί τη μοναρχία. (από την Εισαγωγή του έργου)

Δεν υπάρχουν σχόλια: